Dziecko w świecie ekonomii

O socjalizacji ekonomicznej słów kilka

Świat dziecka zmienia się w bardzo szybkim tempie. Z każdym dniem poszerza ono swoją wiedzę i nabywa nowe umiejętności, również z zakresu ekonomii i przedsiębiorczości. Dzięki rozwojowi poznawczemu oraz społecznemu coraz bardziej zrozumiałe stają się sytuacje ekonomiczne, takie jak zależności między ceną a towarem, funkcje banku oraz sens istnienia podatków. Aby dziecko zrozumiało powyższe zagadnienia, musi osiągnąć dany etap socjalizacji ekonomicznej.

Warto, aby rodzice zadali sobie kilka pytań. Dlaczego dziecko pyta, skąd się biorą pieniądze? Dlaczego chce samo wybierać produkty w sklepie ? Dlaczego chce otrzymywać kieszonkowe? Odpowiedź jest prosta: W życiu dziecka ma miejsce proces socjalizacji ekonomicznej. Socjalizacja ekonomiczna jest według badaczy pojęciem odnoszącym się do wszystkich procesów, dzięki którym dziecko zdobywa umiejętności rozumienia otaczającego go świata gospodarczego oraz uczy się działania w nim.1

Wejście w świat ekonomii

Pierwszy kontakt ze sklepem i kupowaniem dziecko ma zazwyczaj już przed ukończeniem 6 miesiąca życia. Już od tak wczesnego etapu życia jest wprowadzane w rolę konsumenta. Rola ta jest tymczasowo bierna i dziecko jest tylko obserwatorem zakupów rodziców, ale już wkrótce stanie się konsumentem pośrednim poprzez proszenie rodziców o konkretny produkt oraz współpodejmowanie decyzji dotyczącej wybierania produktów ze sklepowych półek. Takim pośrednim konsumentem dokonującym świadomego wyboru, dziecko staje się w wieku około 3 lat. Od tego momentu dzieci potrafią rozpoznawać marki skierowane właśnie dla nich. Dokonują wtedy swoich pierwszych wyborów dotyczących np. zakupu płatków śniadaniowych, słodyczy. Następnie dzieci wraz z otrzymywaniem kieszonkowego lub posiadaniem swoich oszczędności wstępują w etap bycia konsumentem właściwym.

Na jakim etapie jest Twoje dziecko?

Socjalizacja ekonomiczna nie jest procesem prostym, ponieważ opiera się na rozwoju dziecka w sferze społecznej, a także w sferze rozwoju poznawczego.

Rozwój poznawczy decyduje o zdolności dziecka do nabywania, przetwarzania oraz organizowania wiedzy i umiejętności. Zgodnie z teorią Jeana Piageta rozwój poznawczy ma charakter uniwersalny, kolejne fazy występują po sobie wraz z wiekiem dziecka. „Emilia Berti oraz Anna Bombi [1998] w wyniku przeprowadzonych badań nad rozumieniem przez dzieci różnych zjawisk świata ekonomii, bazując na założeniach Piageta przedstawiły model myślenia ekonomicznego obejmujący cztery następujące etapy:

1. Stadium preekonomiczne (3-6 r.ż.)

Dziecko ma świadomość prostych skryptów sytuacji ekonomicznych, takich jak robienie zakupów.

2. Stadium intuicyjne (6-7 r.ż.)

Dziecko zaczyna dostrzegać zależności między ceną-towarem-zyskiem. Zaczyna zwracać uwagę na cechy obiektów, jak np. wielkość monety.

3. Stadium operacji konkretnych (7-10 r.ż.)

Dziecko poszerza swoja wiedzę o nowe zjawiska ekonomiczne, takie jak: prawo własności, funkcja banku, płacenie podatków.

4. Stadium operacji formalnych (11-14 r.ż.)

Dziecko zdobywa wiedzę na temat funkcjonowania instytucji ekonomicznych i scala swoją dotychczasową wiedzę w całościowy system.”2

Pamiętaj, masz wpływ na edukację ekonomiczną swojego dziecka

Drugim torem nabywania wiedzy i umiejętności ekonomicznych przez dziecko jest droga zwana socjalizacją modeli społecznych. Modelowanie polega na uczeniu się przez obserwowanie zachowań innej osoby. Zazwyczaj modelem społecznym jest osoba znacząca dla dziecka, taka jak rodzic, rówieśnik, nauczyciel, bohater bajki/filmu. Dziecko dostrzega w takiej osobie autorytet i chce naśladować prezentowane zachowanie. Właśnie ze względu na to zjawisko możemy zaobserwować, jak dziewczynki próbują chodzić w szpilkach mamy, a chłopcy naśladują tatę podczas golenia. Również podczas robienia zakupów dzieci obserwują rodziców i uczą się od nich pewnych zachowań związanych z kupowaniem. Jeśli mama co tydzień kupuje sobie czasopismo, dziecko też chce mieć swoją gazetkę, dlatego co tydzień namawia mamę do tego zakupu lub z biegiem czasu samo ją kupuje za własne kieszonkowe. Należy zatem pamiętać o tym, że sposób w jaki Ty robisz zakupy, to, jakie produkty kupujesz ma wpływ na to, jakie zakupy będzie robiła Twoja pociecha. Gdy dziecko idzie do szkoły i wchodzi w środowisko rówieśnicze, sytuacja ulega zmianie. Dla dziecka ważni stają się koledzy i koleżanki, a przy tym także produkty, które oni posiadają. Można zauważyć, że jeśli do szkoły wchodzi moda na kolekcjonowania kart, lalek, itp. każde dziecko chce je mieć, tak jak jego rówieśnicy.

Jak wspomóc socjalizację ekonomiczną dziecka?

Niezbędne dla prawidłowego rozwoju socjalizacji ekonomicznej jest włączanie dziecka w świat ekonomii. „Adrian Furtham i Michael Argyle [2000] wyróżniają jako szczególnie ważne: różnorodność indywidualnych doświadczeń dziecka w dysponowaniu pieniędzmi, rodzicielskie oddziaływanie stymulacyjne (wspólne zakupy z rodzicami, dawanie kieszonkowego, zachęcanie do oszczędzania i planowania wydatków), doświadczenia szkolne i kontakty z rówieśnikami”.3

Rodzice powinni zadbać o rozwój dziecka w tej sferze po to, by chronić je przed byciem nieświadomym, naiwnym konsumentem. Dzisiejszy marketing i reklama w umiejętny sposób potrafią wzbudzić w dziecku chęć posiadania danego produktu. Ważne jest kształtowanie w dziecku własnego zdania, rozeznania w jakości i cenie towarów oraz krytycznego stosunku do reklam. „Dziecko najlepiej uczy się przez doświadczenie oraz uczestniczenie w szeregu sytuacji, dzięki czemu ma możliwość odkryć świat wielozmysłowo nie tylko poprzez poznawanie i przeżywanie, ale również odkrywanie i działanie”.4 Młody człowiek, świadom reguł rządzących światem konsumpcji oraz metodami perswazji reklamodawców, jest skłonny do bardziej przemyślanych zakupów. Nie warto zatem odsuwać dzieci od świata ekonomii. Wdrażaj je stopniowo w proces rozpoczynający się planowaniem potrzebnych zakupów, poprzez ich wykonywanie, aż do płacenia rachunku za zakupy. Kolejnym krokiem, który wspomoże socjalizację ekonomiczną dziecka, może być wizyta w banku. Właśnie poprzez takie zapoznawanie dziecka z ekonomią i bankowością możemy pomóc nabywać wiedzę i umiejętności, które pozwolą mu na rozsądne gospodarowanie pieniędzmi teraz i w przyszłości.

1 M. Goszczyńska, Socjalizacja ekonomiczna – zakres problematyki badań i ich metodologia. W: M. Goszczyńska, S. Kołodziej, A. Trzcińska, Uwikłani w świat pieniądza i konsumpcji. O socjalizacji ekonomicznej dzieci i młodzieży, Warszawa 2012, s.18

2 M. Goszczyńska, Socjalizacja ekonomiczna – zakres problematyki badań i ich metodologia. W: M. Goszczyńska, S. Kołodziej, A. Trzcińska, Uwikłani w świat pieniądza i konsumpcji. O socjalizacji ekonomicznej dzieci i młodzieży, Warszawa 2012, s. 20

3 M. Goszczyńska, Socjalizacja ekonomiczna – zakres problematyki badań i ich metodologia. W: M. Goszczyńska, S. Kołodziej, A. Trzcińska, Uwikłani w świat pieniądza i konsumpcji. O socjalizacji ekonomicznej dzieci i młodzieży, Warszawa 2012, s. 22

4 I. Samborska, Dziecko w świecie konsumpcji. Pedagogiczny wymiar zjawiska, Bielsko- Biała, 2009, s.150

Bibliografia:
M. Goszczyńska, Socjalizacja ekonomiczna – zakres problematyki badań i ich metodologia. W : M. Goszczyńska, S. Kołodziej, A. Trzcińska, Uwikłani w świat pieniądza i konsumpcji. O socjalizacji ekonomicznej dzieci i młodzieży, Warszawa 2012
I. Samborska, Dziecko w świecie konsumpcji. Pedagogiczny wymiar zjawiska, Bielsko- Biała, 2009