Jak dogadać się z nastolatkiem?

5 skutecznych metod

Kontakty rodziców i ich dorastających dzieci bywają napięte i stresujące. Wynika to z zachowań nastolatka, które rodzicowi trudno zaakceptować. W okresie dorastania towarzyszy mu krytycyzm i złość w stosunku do ograniczających jego wolność dorosłych. Bunt nastolatka jest naturalnym etapem w rozwoju dziecka, pomaga mu przejść do kolejnego stadium, jakim jest dorosłość (wg. Erika Eriksona).

5 skutecznych sposobów, jak rozmawiać z nastolatkiem

1. Nie zaprzeczaj problemom nastolatka i jego uczuciom

Często problemy nastoletniej córki czy syna, w kontekście twoich, mogą wydawać się błahe i niewarte uwagi. Nie bagatelizuj takich sytuacji, odłóż na bok obowiązki domowe i poświęć nastolatkowi czas. Są to te momenty, kiedy pokazujesz dziecku, że jesteś dla niego w trudnych chwilach, w każdej sytuacji.

W przypadku, gdy najlepsza przyjaciółka dziecka wybrała inne towarzystwo i przestała spędzać z nim czas, okaż mu zrozumienie, mówiąc np.: „musisz czuć się odtrącona i oszukana”.
Jeśli nastolatek otworzy się przed tobą, nie udzielaj rad, nie oceniaj nikogo, nie bagatelizuj jego emocji, zamiast mówić: „to nic takiego…”, słuchaj aktywnie, wtrącając: „mhm, rozumiem, coś takiego!”.

2. Zachęcaj do wyrażania uczuć

Każdy z nas inaczej zareaguje na określoną sytuację. Warto pamiętać, że wyrażając swoje uczucia, możemy wyjaśnić nieporozumienie, wyznaczyć granice i rozwiązać sytuację konfliktową. Jak to zrobić? Na przykład:
Nastolatka odwiedza rodziców chłopaka. Ci witają się z nią i z synem, po czym zamykają w oddzielnym pomieszczeniu. Nastolatka może to odebrać jako odrzucenie lub brak akceptacji z ich strony.

„Mam wrażenie, że twoi rodzice mnie nie lubią, uciekli od nas, a myślałam, że razem wypijemy herbatę i będę miała okazję z nimi porozmawiać”

„To nie tak, oni po prostu nie chcą nam przeszkadzać, sam ich o to prosiłem, żebyś nie czuła się skrępowana, ale skoro ci na tym zależy, to chodźmy do nich!”

Nastolatka odebrała zachowanie rodziców chłopaka jako odrzucenie, brak sympatii. Jednak ich intencje mogły być zupełnie inne – być może chcieli dać dzieciom więcej swobody, okazując, że im ufają i nie czują potrzeby kontrolowania każdego kroku. Ważne jest, byśmy zamiast przypisywać intencje rozmówcy, starali się je poznać, bo mogą być zupełnie inne, niż w naszych wyobrażeniach.

Od najmłodszych lat warto zachęcać dziecko do opisywania tego, co czuje. Jeśli rodzic również to robi lub dopytuje dziecko, jakie są jego uczucia, w wieku dorastania ten trening wyrażania emocji zaprocentuje. Gdy nastolatek ma smutny, urażony, cierpiący wyraz twarzy, spytaj jak się czuje, skorzystaj z poniższego słownika uczuć:

dotknięty, zlekceważony, urażony, odtrącony, zawstydzony, zaniepokojony, wściekły, zły, zdenerwowany, zirytowany, zmęczony, znudzony, zniecierpliwiony, smutny, rozżalony, zawiedziony, sfrustrowany, bezsilny, zniechęcony, skrępowany, etc.

Zwracaj uwagę również na pozytywne emocje. Jeśli dziecko wraca do domu całe w skowronkach, zwróć na to uwagę:

„Widzę, że jesteś radosna i usatysfakcjonowana, co takiego się wydarzyło?”

Korzystaj z poniższego słownika uczuć:

usatysfakcjonowany, szczęśliwy, zadowolony, radosny, wesoły, rozbawiony, kochający, wdzięczny, podbudowany, doceniony, akceptowany, pewny siebie, spokojny, ufny, zaciekawiony, zachwycony, pełen energii, zainspirowany, etc.

3. Określ oczekiwania

Jeśli dziecko zawiodło twoje oczekiwania, np. zaniedbało naukę z powodu treningu sportowego, postępuj wedle kroków, które wymieniają w swoim kultowym poradniku Adele Faber i Elaine Mazlish:

  • Opisz, co czujesz:

„Jestem zaniepokojona i rozczarowana tym, że opuściłeś się w nauce, odkąd spędzasz większość wieczorów na treningach piłki nożnej”.

  • Określ, czego oczekujesz:

„Oczekuję, że nie będziesz zaniedbywać nauki z powodu hobby”

  • Pokaż, jak można poprawić postępowanie:

„Jak możesz zorganizować czas, by pogodzić pasję z nauką?”

  • Zaproponuj wybór:

„Aby nadrobić zaległości, możesz opuścić kilka treningów. Kiedy poprawisz oceny, możesz wrócić do swojej pasji, w przeciwnym razie nie będę finansować tych treningów”

  • Przejdź do działania: Jeśli dziecko podejmie decyzję, że nie nadrabia szkolnych zaległości, bądź konsekwentny i przestań finansować treningi.

Wymierzenie kary nastolatkowi być może położy kres jakiemuś zachowaniu, ale nie jest dla niego okazją do uczenia się na własnych błędach. Pozostawiając dziecku wybór, dajesz mu jednocześnie szansę na naprawienie zła, jakie wyrządziło.

4. Wypracuj z nastolatkiem wspólne rozwiązanie

Zróbcie burzę mózgów, np. w sytuacji, gdy nastolatek ma w pokoju bałagan, spiszcie pomysły, jak można rozwiązać ten problem. Nie zniechęcaj się, jeśli nastolatek napisze – „Nie wchodź do mojego pokoju, skoro nie lubisz bałaganu”, możesz na to odpowiedzieć – „Dalej czuję nieprzyjemny zapach, gdy zapraszam gości jest mi wstyd”. Być może nastolatek potrzebuje kosza w pokoju, dodatkowych półek, a może powinien sprawdzić, czy wszystko jest mu potrzebne, wyrzucić, oddać lub sprzedać zbędne przedmioty, by wygospodarować więcej miejsca? Z zysków ze sprzedaży może kupić nowe spodnie lub gadżet. Traktuj nastolatka jak partnera w dyskusji, szanuj jego punkt widzenia.

Te straszne nastolatki?

Mówi się, że kochający rodzic to taki, który nie szuka internatu, gdy dziecko wchodzi w okres dorastania. Przygotuj się na huśtawki nastrojów, nastaw na słuchanie i uczestniczenie, zapomnij o wydawaniu poleceń.

Nastolatek nie chce słyszeć, co ma zrobić. Pozwól mu popełniać błędy i wypracowywać samodzielne rozwiązania. Nawet jeśli chcesz zaoszczędzić mu rozczarowań i roztoczyć nad nim ochronne skrzydła, na dłuższą metę jest to niemożliwe. Co jeśli znajdzie się w sytuacji trudnej, nad którą ty nie będziesz mieć kontroli? Rozwiązując problemy za nastolatka, rzucasz mu przysłowiowe koło ratunkowe. Rozwijając jego kompetencje komunikacyjne, uczysz go pływać.

Fot. Pixabay

Bibliografia:
1. D.B. Pruit, Twój nastolatek. Zachowanie, rozwój emocjonalny i poznawczy, American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, wyd. Dom Wydawniczy Rebis
2. Faber, E. Mazlish, Jak mówić do nastolatków, żeby nas słuchały. Jak słuchać, żeby z nami rozmawiały, wyd. Media Rodzina
3. K. Figes, Te straszne nastolatki, Wydawnictwo Literackie