Techniki pamięciowe dla dzieci

Część 1

Pamięć warunkuje uczenie się, rozumowanie, twórcze myślenie, a nawet efektywne podejmowanie decyzji. Co zrobić, żeby dziecko zapamiętywało lepiej? Najczęściej stosowaną metodą zapamiętywania w polskiej szkole jest wielokrotne powtarzanie przeczytanego tekstu. Jednak czy jest to wystarczający sposób? W artykule postaram się przybliżyć bardziej efektywne i kreatywne sposoby zapamiętywania, które z pewnością rodzice mogą stosować z dzieckiem w domu.

Jak wspomóc pamięć dziecka?      

Ze swojej dotychczasowej praktyki wiem, jak ważna jest odpowiednia motywacja oraz nastawienie dziecka do zdobycia nowej wiedzy w procesie zapamiętywania. Na motywację wpływa czynnik biologiczny, społeczny oraz osobowościowy1. Jak pokazują wyniki wielu badań, szczególne znaczenie w uczeniu szkolnym przypisuje się motywacji poznawczej, ponieważ jest związana z zainteresowaniami ucznia. Motywacja może pochodzić ze źródła wewnętrznego, czyli są to pragnienia, chęci, poczucie aspiracji oraz obawy dziecka. W celu usprawnienia pamięci należy ćwiczyć wyobraźnię i skojarzenia. Idealna pamięć opiera się na wyobrażeniu sobie konkretnych, wyraźnych, żywych obrazów łączących się kolejno ze sobą i tworzących swoisty film w oczach naszej wyobraźni.

Zasady zapamiętywania

Główne zasady sprawniejszego zapamiętywania dotyczą wytworzenia pozytywnych, wyraźnych skojarzeń, które są dynamiczne i niejednokrotnie absurdalne, oryginalne oraz oderwane od rzeczywistości. Istotne znaczenie mają pozytywne emocje i humor, powielanie tych samych elementów oraz powiększanie lub pomniejszanie ich do nienaturalnych rozmiarów. Skojarzenia pamięciowe wspomagają również odniesienie ich do własnej osoby lub stworzonego przez nas bohatera oraz zastosowanie żywych kolorów. Bardzo ważne są również szczegóły, które pobudzają naszą wyobraźnię i spostrzegawczość. Podstawą do wykorzystania technik pamięciowych są: asocjacja, czyli proces kojarzenia wątków, tak by razem przedstawiały całość, wyobraźnia oraz lokalizacja, czyli początek skojarzenia2. Dzięki rozwiniętej wyobraźni możemy łączyć elementy wiedzy do zapamiętania z elementami, które dobrze znamy. W procesie uczenia się najważniejszy jest proces zrozumienia, następnie postawienie celu nauki oraz wybranie materiału do uczenia się. Na końcu można wybrać metody, techniki pamięciowe, które pozwolą jak najszybciej opanować nową wiedzę.

Metody zapamiętywania

W praktyce, jako trener technik pamięciowych, stosuję różne metody zapamiętywania, zwane mnemotechnikami. Przybliżę najpierw jedną z technik, która według mnie ma największą skuteczność w zapamiętywaniu i uczeniu się nowych treści.

Zacznę od omówienia Łańcuchowej Metody Skojarzeń, która polega na połączeniu wielu elementów do zapamiętania w logiczny ciąg kluczowych informacji za pomocą wymyślonej historyjki. To stworzone opowiadanie, w którym ukryte są ważne dla nas zagadnienia, nie ma ograniczeń co do ich liczby. Może mieć formę otwartą, to znaczy ciągnie się bez końca bądź formę zamkniętą, czyli sami ustalamy, na jakim zagadnieniu się zakończy. Najważniejszą zasadą w tej metodzie jest dokładne zapamiętanie pierwszego słowa i utworzenie z kolejnym łączącego ich ogniwa. Każdy z obrazów musi dotyczyć tylko dwóch kolejnych ogniw całego łańcucha3, nie wolno do jednego ogniwa przyczepiać wszystkich słów do zapamiętania. Opowiadanie powinno być wielowątkowe, zaleca się przy jego tworzeniu wykorzystanie skojarzeń absurdalnych, śmiesznych oraz oryginalnych, które wiążą się z większą kreatywnością oraz wyższą koncentracją uwagi.

Najlepiej zobrazować powyższą metodę następującym przykładem: mamy ciąg 9 wyrazów do zapamiętania: czajnik, jabłko, baran, bałwan, cygaro, szufelka, gazeta, krzesło, łabędź. Tworzymy zaskakującą historyjkę. Z czajnika wypada jabłko, które wskakuje na róg barana. Baran zderza się z bałwanem. Z  brzucha bałwana wyskakuje cygaro, które rozpada się w proch. Wszystko zbiera szufelka. Na szufelkę wpada gazeta, z której wychodzi krzesło. Nagle krzesło ożywa, po czym wędruje nad jezioro i wskakuje na łabędzia. Tworzone według tej metody historyjki mogą pozostać w pamięci na bardzo długo pod warunkiem stosowania cyklicznych powtórek.

Dzięki naszej wyobraźni i skojarzeniom jesteśmy w stanie zapamiętać niekończącą się ilość słów ukrytych sprytnie w naszym niezwykłym opowiadaniu. Taką technikę zapamiętywania, jaką jest metoda łańcuchowa, polecam szczególnie do nauki pojęć z przyrody, geografii np. nazwy rzek, nazwy zwierząt, bogactwa naturalne różnych krajów, z biologii – anatomia człowieka. W następnym artykule przybliżę metodę Zakładek Obrazowych.

Przypisy:

  1. F. Lis, R. Lis, Socjologia pracy w organizacji życia społecznego: wybrane zagadnienia, wyd. PWZN „Print 6”, Lublin 2000.
  2. J. Smolińska, Ł. Szychowski, Techniki efektywnego uczenia się,  Wydawnictwo ELITMAT, Mińsk Mazowiecki 2011, s.34.
  3. H. Lorayne, Superpamięć dla uczących się, Wydawnictwo Ravi, Łódź 1998, s. 38.

Bibliografia:

1) Gardner H., Inteligencje wielorakie. Nowe horyzonty w teorii i praktyce, Wydawnictwo MT Biznes Sp. z o.o., Warszawa 2009, s. 13-79, ISBN 978-83-61732-04-4.

2) Lis F., Lis R., Socjologia pracy w organizacji życia społecznego: wybrane zagadnienia, wyd. PWZN „Print 6”, Lublin 2000, ISBN, 83-87414-75-1

3) Lorayne H., Superpamięć dla uczących się, Wydawnictwo Ravi, Łódź 1998, s. 38, ISBN 83-85997-45-8

4) Smolińska J., Szychowski Ł., Techniki efektywnego uczenia się,  Wydawnictwo ELITMAT, Mińsk Mazowiecki 2011, s.34, ISBN 978-83-934311-1-3