Dewaluacja – co to jest i jakie niesie skutki?

Dewaluacja to oficjalne, administracyjne obniżenie wartości waluty krajowej względem walut zagranicznych lub złota. Decyzję podejmują władze monetarne, najczęściej bank centralny, a samo zjawisko dotyczy przede wszystkim państw ze sztywnym kursem walutowym.

Co to jest dewaluacja?

Dewaluacja jest celowym i odgórnym ustaleniem niższej wartości krajowego pieniądza. Nie powstaje wskutek codziennych wahań popytu i podaży na rynku walutowym. Władze zmieniają oficjalny kurs waluty, aby dostosować go do sytuacji gospodarczej.

Najczęściej stosuje się ją wtedy, gdy państwo chce poprawić bilans handlowy, czyli relację między wartością eksportu i importu. Słabsza waluta sprawia, że towary krajowych producentów są tańsze dla zagranicznych odbiorców, ale produkty i surowce sprowadzane z innych państw kosztują więcej.

Dlaczego stosuje się dewaluację i czym różni się od deprecjacji?

Dewaluacja ma sens w systemie sztywnego albo kontrolowanego kursu walutowego. W takim modelu bank centralny lub rząd utrzymuje walutę na określonym poziomie i może ten poziom oficjalnie zmienić. Do możliwych celów takiej decyzji należą:

• Wsparcie eksportu – towary i usługi krajowych firm stają się tańsze dla zagranicznych klientów.
• Poprawa bilansu handlowego – droższy import i bardziej konkurencyjny eksport mogą ograniczyć deficyt.
• Pobudzenie produkcji krajowej – część popytu może przesunąć się z produktów zagranicznych na krajowe.
• Dostosowanie kursu – władze mogą próbować skorygować kurs uznawany za zbyt wysoki względem sytuacji gospodarczej.

Deprecjacja oznacza natomiast spadek wartości waluty wynikający z działania rynku. Kurs zmienia się wtedy pod wpływem między innymi popytu na daną walutę, sytuacji gospodarczej, poziomu stóp procentowych oraz nastrojów inwestorów. W tym przypadku nie ma jednej administracyjnej decyzji obniżającej oficjalny kurs.

Polski złoty ma płynny kurs walutowy, dlatego jego wartość jest kształtowana przez rynek. Oznacza to, że w obecnym systemie nie przeprowadza się administracyjnej dewaluacji złotego. Spadek jego wartości względem euro, dolara lub innych walut jest określany jako deprecjacja, jeśli wynika z mechanizmów rynkowych.

Jakie są skutki dewaluacji?

Skutki zależą od struktury gospodarki, skali obniżki i reakcji przedsiębiorstw oraz konsumentów. Dewaluacja może wspierać eksporterów, ale jednocześnie obniżać siłę nabywczą osób kupujących towary lub usługi zależne od importu.

Dla eksporterów słabsza waluta oznacza możliwość oferowania niższych cen za granicą albo uzyskania wyższych przychodów po przeliczeniu wpływów na pieniądz krajowy. Efekt nie jest jednak automatyczny. Firmy korzystające z importowanych surowców, części lub energii mogą odczuć wzrost kosztów, który ograniczy przewagę wynikającą z niższego kursu.

Najważniejsze konsekwencje dla gospodarki i obywateli obejmują:

• Wzrost cen importu – drożeją między innymi paliwa, elektronika, leki, surowce i komponenty sprowadzane z zagranicy.
• Presję inflacyjną – wyższe koszty importu mogą przełożyć się na ceny produktów i usług w kraju.
• Spadek siły nabywczej – za tę samą kwotę krajowej waluty można kupić mniej dóbr zagranicznych, a czasem także krajowych, jeśli ich wytworzenie zależy od importu.
• Wyższe koszty długu zagranicznego – zobowiązania denominowane w obcej walucie stają się droższe w przeliczeniu na pieniądz krajowy.
• Możliwy wzrost eksportu – produkty krajowe mogą stać się bardziej konkurencyjne cenowo na rynkach zagranicznych.

Znaczenie ma także zadłużenie przedsiębiorstw, państwa i gospodarstw domowych. Jeżeli zobowiązania są zapisane w euro, dolarach lub innej walucie obcej, ich obsługa po dewaluacji wymaga większej ilości krajowego pieniądza. Z kolei dług zaciągnięty w walucie krajowej nie rośnie automatycznie w ujęciu nominalnym, choć jego realna wartość może zmienić się pod wpływem inflacji.

Dewaluacja nie gwarantuje trwałej poprawy bilansu handlowego. Eksport może wzrosnąć, lecz droższy import podnosi koszty produkcji, a partnerzy handlowi mogą odpowiedzieć własnymi działaniami osłabiającymi waluty. Jeśli obniżka kursu osłabia zaufanie do pieniądza, może też zwiększyć niepewność gospodarczą.

Dewaluacja a denominacja – czego nie należy mylić?

Denominacja polega na zmianie nominałów, czyli przeliczeniu jednostek pieniądza, na przykład przez usunięcie zer z banknotów i cen. Sama denominacja nie zmienia realnej wartości oszczędności, wynagrodzeń ani zobowiązań, jeśli wszystkie kwoty zostaną przeliczone w tej samej proporcji.

Dewaluacja działa inaczej. Zmienia relację waluty krajowej do walut zagranicznych lub złota, a przez to może wpływać na ceny importu, konkurencyjność eksportu, inflację i siłę nabywczą obywateli. Jej przeciwieństwem jest rewaluacja, czyli administracyjne podwyższenie oficjalnej wartości waluty.

Dewaluacja jest narzędziem władz w systemie sztywnego kursu, a nie naturalnym stanem waluty o kursie płynnym. W przypadku złotego zmiany wartości wynikają z rynku, dlatego należy mówić o aprecjacji lub deprecjacji, a nie o bieżącej dewaluacji.