GBP – co to za waluta i gdzie obowiązuje?

GBP to kod ISO 4217 funta szterlinga, czyli oficjalnej waluty Wielkiej Brytanii. Walutę oznacza się symbolem £, a jeden funt dzieli się na 100 pensów. W języku potocznym mówi się także „funt brytyjski”, choć formalna nazwa brzmi „funt szterling” (pound sterling).

Co to jest GBP?

Skrót GBP pochodzi od angielskiego określenia Great British Pound i identyfikuje funta szterlinga w międzynarodowym standardzie ISO 4217. Dzięki temu kodowi banki, kantory i systemy płatnicze rozpoznają tę walutę niezależnie od języka.

Funt jest walutą Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Jego emisją i polityką pieniężną zajmuje się Bank Anglii (Bank of England), pełniący funkcję brytyjskiego banku centralnego. GBP należy do najważniejszych walut światowych i jest wykorzystywany nie tylko w handlu oraz płatnościach, lecz także w międzynarodowych rezerwach walutowych.

Najważniejsze informacje o funcie szterlingu

Podstawowe dane dotyczące GBP można szybko uporządkować w tabeli:

W obiegu znajdują się monety o nominałach 1, 2, 5, 10, 20 i 50 pensów oraz 1 i 2 funty. Banknoty emitowane w podstawowych nominałach mają wartości 5, 10, 20 i 50 funtów. W Szkocji i Irlandii Północnej działają także banki komercyjne uprawnione do emisji własnych banknotów, w tym nominałów 100-funtowych. Takie banknoty pozostają wyrażone w funtach, ale ich wygląd może różnić się od banknotów Banku Anglii.

GBP jest jedną z głównych walut rezerwowych, obok dolara amerykańskiego, euro i japońskiego jena. Na jego znaczenie wpływają między innymi wielkość brytyjskiego rynku finansowego, pozycja Londynu jako centrum finansowego oraz długa historia waluty.

Skąd pochodzi nazwa „funt szterling”?

Słowo „funt” wiąże się z dawną jednostką masy, natomiast pochodzenie określenia „sterling” nie jest całkowicie jednoznaczne. Jedna z często przywoływanych teorii łączy je z dawnym określeniem easterling, odnoszącym się do kupców i srebrnych monet sprowadzanych z obszarów Europy Północnej. Inne wyjaśnienie odwołuje się do jakości srebra, ponieważ przez znaczną część historii wartość funta była związana z tym kruszcem.

Funt szterling jest uznawany za najstarszą walutę pozostającą obecnie w użyciu. Jego dzieje sięgają średniowiecza, choć system monetarny wielokrotnie zmieniał się wraz z rozwojem państwa i gospodarki. Przez lata funt był powiązany najpierw ze srebrem, a później ze złotem. Z czasem Wielka Brytania przeszła na system pieniądza o wartości niewynikającej bezpośrednio z wymiany na kruszec.

Istotna reforma nastąpiła w 1971 roku. Do tego czasu jeden funt dzielił się na 20 szylingów albo 240 pensów. Po przejściu na system dziesiętny przyjęto prostszy przelicznik, który obowiązuje do dziś: 1 GBP = 100 pensów.

Gdzie obowiązuje GBP?

Funt szterling jest oficjalną walutą w Wielkiej Brytanii, czyli w Anglii, Szkocji, Walii i Irlandii Północnej. Waluta jest także używana na niektórych brytyjskich terytoriach zależnych. Część z nich emituje własne waluty lokalne, zwykle powiązane z funtem brytyjskim w stosunku 1:1. Dotyczy to między innymi Jersey, Guernsey i Wyspy Man.

Podobne rozwiązania występują na innych terytoriach zależnych, takich jak Gibraltar, Falklandy czy Święta Helena. Ich lokalne jednostki mogą mieć odrębne kody i wzory banknotów, dlatego nie należy automatycznie utożsamiać każdej waluty używanej na terytorium zależnym z kodem GBP. Wspólnym punktem pozostaje najczęściej stałe powiązanie z funtem szterlingiem.

Warto też odróżnić Bank Anglii od instytucji emitujących banknoty w Szkocji i Irlandii Północnej. Bank Anglii jest bankiem centralnym Wielkiej Brytanii i emituje banknoty w Anglii oraz Walii. W Szkocji i Irlandii Północnej własne banknoty wypuszczają wybrane banki komercyjne, ale są one denominowane w funtach i funkcjonują w ramach brytyjskiego systemu walutowego.

Co wpływa na kurs GBP, zwłaszcza GBP/PLN?

Kurs GBP/PLN pokazuje, ile złotych trzeba zapłacić za jednego funta. W przypadku osób pracujących w Wielkiej Brytanii albo otrzymujących przelewy z tego kraju notowania mają bezpośrednie znaczenie dla wartości zarobków po przeliczeniu na złote. Zmiana kursu wpływa także na koszt podróży, zakupów i rozliczeń z brytyjskimi kontrahentami.

Na wycenę funta wpływają przede wszystkim:

• Decyzje Banku Anglii – zmiany stóp procentowych oraz komunikaty dotyczące polityki pieniężnej mogą zmieniać atrakcyjność aktywów denominowanych w GBP.
• Dane gospodarcze – znaczenie mają między innymi inflacja, wzrost gospodarczy, sytuacja na rynku pracy i kondycja finansów publicznych.
• Polityka i relacje handlowe – wydarzenia związane z Brexitem oraz stosunki gospodarcze Wielkiej Brytanii z Unią Europejską mogą zwiększać niepewność na rynku.
• Decyzje Narodowego Banku Polskiego – kurs GBP/PLN zależy nie tylko od siły funta, lecz także od zmian wartości polskiego złotego.
• Nastroje na rynkach globalnych – kryzysy finansowe, zmiany cen aktywów i popyt na waluty mogą powodować wahania notowań.

Do ważnych wydarzeń w historii funta należała tak zwana Czarna Środa z 1992 roku. Wielka Brytania nie zdołała utrzymać kursu funta w mechanizmie ERM i opuściła ten system. Kryzys wpłynął na późniejszą politykę gospodarczą kraju, w tym na ostrożne podejście do przyjęcia euro. Wielka Brytania ostatecznie nie weszła do strefy euro, dlatego GBP pozostał jej podstawową walutą.

Funt może być potocznie nazywany quid. To określenie nie zmienia jednak jego oficjalnej nazwy ani kodu. W dokumentach finansowych i transakcjach międzynarodowych właściwym oznaczeniem pozostaje GBP.

Najkrócej: GBP i funt szterling oznaczają tę samą walutę. GBP jest kodem międzynarodowym, £ symbolem, a jej wartość i stabilność pozostają silnie związane z decyzjami Banku Anglii oraz kondycją brytyjskiej gospodarki.