Rewaluacja – co to jest i na czym polega?
Rewaluacja ma kilka znaczeń. W makroekonomii oznacza oficjalne, jednorazowe podwyższenie kursu waluty krajowej w systemie stałego kursu. W księgowości jest okresowym przeszacowaniem aktywów i zobowiązań walutowych. W debacie finansowej podobnie określa się też zmianę wyceny aktywów, na przykład rezerw złota banku centralnego.
Rewaluacja waluty – decyzja władz, nie ruch rynku
W klasycznym ujęciu rewaluacja to ustawowe podwyższenie wartości waluty krajowej wobec walut zagranicznych. Decyzję podejmuje rząd albo bank centralny, a termin odnosi się przede wszystkim do systemu stałego lub sztywno zarządzanego kursu walutowego.
Nie należy mylić jej z aprecjacją. Aprecjacja jest wzrostem wartości waluty wywołanym przez popyt i podaż na rynku. Rewaluacja wynika natomiast z formalnej decyzji władz. W systemie płynnego kursu walutowego wzrost wartości pieniądza na skutek działania rynku nazywa się więc aprecjacją, a nie rewaluacją.
Dlaczego państwo przeprowadza rewaluację?
Do rewaluacji może dojść, gdy gospodarka ma silną pozycję zewnętrzną, wysokie rezerwy walutowe i dodatni bilans płatniczy. Nadmierny popyt na walutę krajową oraz utrzymująca się nadwyżka mogą sprawiać, że obrona dotychczasowego kursu staje się trudna lub kosztowna.
Podwyższenie kursu zmienia relacje handlowe. Towary krajowe stają się droższe dla zagranicznych odbiorców, więc eksporterzy tracą część konkurencyjności. Z kolei towary importowane tanieją w przeliczeniu na walutę krajową, co może zwiększyć import i ograniczyć nadwyżkę bilansu płatniczego. Mocniejsza waluta może też zmniejszać presję inflacyjną, ponieważ obniża krajowy koszt importowanych produktów, surowców i komponentów.
Przeprowadzenie takiej operacji wymaga zwykle kilku warunków:
- stałego lub silnie kontrolowanego kursu walutowego,
- dodatniego bilansu płatniczego i utrzymującej się nadwyżki zewnętrznej,
- wysokich rezerw walutowych lub złota,
- gospodarki działającej na względnie wysokim poziomie wykorzystania zasobów.
Najważniejsze różnice między zmianami kursu przedstawia poniższe zestawienie:
| Termin | Kierunek | Przyczyna | Kontekst |
|---|---|---|---|
| Rewaluacja | Wzrost wartości waluty | Decyzja władz | Stały lub zarządzany kurs |
| Dewaluacja | Spadek wartości waluty | Decyzja władz | Stały lub zarządzany kurs |
| Aprecjacja | Wzrost wartości waluty | Popyt i podaż | Kurs płynny |
| Deprecjacja | Spadek wartości waluty | Popyt i podaż | Kurs płynny |
Rewaluacja jest przeciwieństwem dewaluacji, ale nie przeciwieństwem aprecjacji w sensie mechanizmu. Rewaluacja i dewaluacja są decyzjami administracyjnymi, natomiast aprecjacja i deprecjacja wynikają z działania rynku.
Rewaluacja w księgowości i SAP
W rachunkowości termin oznacza coś innego niż w polityce walutowej. Rewaluacja, nazywana potocznie „rewalką”, polega na przeliczeniu sald w walutach obcych według kursu obowiązującego na określony dzień, najczęściej na dzień bilansowy albo na koniec miesiąca.
Dotyczy między innymi rachunków walutowych, należności od klientów, zobowiązań wobec dostawców oraz innych pozycji wyrażonych w walucie obcej. Celem jest pokazanie ich wartości w walucie funkcjonalnej zgodnie z kursem właściwym dla okresu sprawozdawczego. Wynikiem mogą być dodatnie albo ujemne różnice kursowe.
W systemie SAP przykładem narzędzia do tego procesu jest transakcja F.05. Konkretne ustawienia zależą od konfiguracji danego przedsiębiorstwa, dlatego nazwy metod wyceny, typ waluty i sposób księgowania trzeba potwierdzić w wewnętrznej procedurze.
Uproszczony przebieg księgowej rewaluacji wygląda następująco:
- Przygotowanie danych – zamyka się większość księgowań za dany okres, w tym operacje dotyczące klientów, dostawców i środków trwałych.
- Uzupełnienie F.05 – wskazuje się kod spółki, dzień wyceny, datę dokumentu, datę księgowania, okres, metodę wyceny i typ waluty.
- Uruchomienie testu – najpierw można wykonać symulację bez tworzenia zapisów, aby sprawdzić przewidywane różnice kursowe.
- Księgowanie i kontrola – po weryfikacji zaznacza się opcje przygotowania bilansu i utworzenia zapisów, a następnie sprawdza komunikaty systemowe oraz ewentualne błędy.
- Odwrócenie wyceny – w kolejnym okresie poprzednie zapisy odwraca się zgodnie z zasadami przyjętymi w firmie, aby nowe przeszacowanie nie nakładało się na wcześniejsze.
W niektórych konfiguracjach po rewaluacji wykonuje się także dodatkowe czynności związane z korektą bilansu lub przypisaniem sald do centrów zysku. Nie są one uniwersalne dla każdej organizacji. Ich zastosowanie zależy od modelu księgowego, konfiguracji SAP i instrukcji zamknięcia okresu.
Ta forma rewaluacji nie zmienia kursu waluty w gospodarce. Jest technicznym przeliczeniem zapisów księgowych. To właśnie najczęstsze źródło nieporozumień – ta sama nazwa opisuje zarówno decyzję władz monetarnych, jak i rutynową czynność wykonywaną podczas zamknięcia miesiąca lub roku.
Rewaluacja rezerw złota – co oznacza w wiadomościach ekonomicznych?
W mediach można spotkać określenie „rewaluacja rezerw złota”. Chodzi wtedy o podwyższenie księgowej wartości posiadanego kruszcu, gdy jego cena rynkowa wzrosła względem ceny przyjętej wcześniej w bilansie. Jest to przeszacowanie aktywa, a nie oficjalne podniesienie kursu waluty.
W dyskusjach dotyczących NBP lub innych banków centralnych trzeba więc rozdzielić dwie operacje. Rewaluacja waluty zmienia relację pieniądza krajowego wobec walut zagranicznych. Rewaluacja złota zmienia wartość wykazaną w sprawozdaniu finansowym banku centralnego. Sama wyższa wycena aktywa nie oznacza jeszcze, że bank centralny uzyskał gotówkę albo zrealizował zysk ze sprzedaży.
To rozróżnienie ma znaczenie dla oceny pomysłów wykorzystania takiej wyceny do finansowania wydatków publicznych. Wzrost wartości zapisany w bilansie może być zyskiem niezrealizowanym, zależnym od ceny rynkowej. Możliwość jego ujęcia, przeznaczenia lub wypłaty zależy od przepisów rachunkowości, zasad banku centralnego i jego mandatu. Nie można automatycznie traktować go jak środków pieniężnych dostępnych do wydania.
Najkrócej: rewaluacja waluty jest decyzją państwa o podwyższeniu kursu, rewaluacja księgowa przelicza pozycje walutowe, a rewaluacja aktywów zmienia ich wartość bilansową. O znaczeniu terminu decyduje kontekst.
