Co to jest oprocentowanie? Wyjaśnienie najważniejszych pojęć
Oprocentowanie to cena pieniądza w czasie. Dla osoby spłacającej kredyt jest kosztem korzystania z kapitału banku, a dla oszczędzającego – zyskiem za powierzenie środków bankowi. Stawkę podaje się procentowo, zwykle w skali roku, czyli p.a.
Co to jest oprocentowanie?
Oprocentowanie określa, ile kosztuje pożyczenie pieniędzy albo ile można zarobić na zdeponowanym kapitale. Przy kredycie bank nalicza odsetki od pożyczonej kwoty, a klient oddaje kapitał powiększony o ten koszt. Przy lokacie lub rachunku oszczędnościowym bank wypłaca odsetki osobie, która udostępnia mu swoje środki.
Wysokość odsetek zależy nie tylko od stawki procentowej, lecz także od kwoty kapitału, czasu trwania umowy i sposobu naliczania odsetek. Dlatego samo oprocentowanie nie zawsze pokazuje pełny zysk lub całkowity koszt produktu.
Jak działa oprocentowanie?
Oprocentowanie przedstawia się najczęściej jako roczną stopę procentową. Skrót p.a. pochodzi od łacińskiego per annum i oznacza „w skali roku”. Stawka 6% p.a. informuje więc, jaki poziom odsetek odpowiada okresowi 12 miesięcy. Przy umowie trwającej krócej niż rok rzeczywisty wynik zależy od długości tego okresu oraz zasad kapitalizacji.
| Rodzaj produktu | Rola oprocentowania | Dla kogo? |
|---|---|---|
| Kredyt | Koszt kapitału udostępnionego przez bank | Dla osoby pożyczającej pieniądze |
| Lokata | Zysk za przekazanie bankowi własnych środków | Dla osoby oszczędzającej |
| Rachunek oszczędnościowy | Odsetki dopisywane zgodnie z warunkami rachunku | Dla osoby przechowującej nadwyżki finansowe |
Przykładowo oprocentowanie lokaty wynoszące 5% p.a. nie oznacza automatycznie, że po trzech miesiącach zysk wyniesie 5% wpłaconej kwoty. Stawka odnosi się do pełnego roku, a faktyczny wynik zależy od czasu trwania lokaty, kapitalizacji i ewentualnych obciążeń podatkowych. W przypadku oszczędności odsetki mogą zostać pomniejszone o 19-procentowy podatek od zysków kapitałowych.
Oprocentowanie nominalne a RRSO – czym się różnią?
Oprocentowanie nominalne pokazuje przede wszystkim koszt odsetek związanych z kredytem. Nie obejmuje wszystkich opłat, które mogą pojawić się przy zawarciu i obsłudze umowy. Z tego powodu oferta z niższą stawką nominalną nie zawsze okazuje się tańsza.
RRSO, czyli Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania, przedstawia całkowity koszt kredytu w ujęciu rocznym. Pozwala lepiej porównywać oferty, pod warunkiem że dotyczą tej samej kwoty, okresu spłaty i podobnych warunków. W RRSO mogą być uwzględnione między innymi:
- odsetki wynikające z oprocentowania kredytu
- prowizja za udzielenie finansowania
- opłaty przygotowawcze i administracyjne
- koszty obowiązkowych usług dodatkowych, na przykład ubezpieczenia
RRSO nie jest tym samym co suma wszystkich możliwych wydatków związanych z korzystaniem z produktu. Zakres uwzględnianych kosztów zależy od tego, czy można je przewidzieć i przypisać do danego kredytu. Przed podpisaniem umowy trzeba więc sprawdzić także całkowitą kwotę do spłaty, wysokość rat, zasady wcześniejszej spłaty i warunki zmiany oprocentowania.
Różnica między tymi wskaźnikami jest szczególnie widoczna, gdy kredyt ma niskie oprocentowanie nominalne, ale wysoką prowizję. Sama stawka odsetkowa może wtedy wyglądać atrakcyjnie, podczas gdy RRSO pokaże większy koszt całego zobowiązania. Trzeba przy tym pamiętać, że RRSO służy głównie do porównywania ofert o takich samych parametrach. Inny okres kredytowania może znacząco zmienić jego wartość oraz całkowitą kwotę do oddania.
Od czego zależy wysokość oprocentowania?
Banki ustalają stawki, uwzględniając warunki rynkowe, rodzaj produktu i ryzyko związane z klientem. Na poziom oprocentowania wpływają przede wszystkim:
- stopy procentowe NBP – decyzje Rady Polityki Pieniężnej wpływają na koszt pieniądza w gospodarce, a pośrednio także na kredyty i lokaty
- inflacja – spadek siły nabywczej pieniądza wpływa na ocenę realnego zysku z oszczędności oraz politykę banków
- ryzyko kredytowe – bank ocenia między innymi dochody, historię spłat i zdolność klienta do regulowania rat
- rodzaj produktu i sytuacja banku – kredyt hipoteczny, kredyt gotówkowy i lokata mogą mieć zupełnie inne warunki
Oprocentowanie może być stałe albo zmienne. Stałe pozostaje niezmienione przez okres określony w umowie, dzięki czemu łatwiej przewidzieć ratę kredytu lub zysk z lokaty. Zmienne może się zmieniać zgodnie z zasadami zapisanymi w umowie, na przykład pod wpływem stopy referencyjnej. Daje to szansę na niższy koszt przy spadku stóp, ale oznacza też ryzyko wzrostu rat, gdy stopy pójdą w górę.
Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem umowy?
Nie porównuj produktów wyłącznie na podstawie jednej liczby z reklamy. Przy kredycie sprawdź przede wszystkim RRSO, całkowitą kwotę do spłaty, prowizje, ubezpieczenia oraz rodzaj oprocentowania. Przy lokacie zweryfikuj czas trwania, zasady wypłaty odsetek, możliwość wcześniejszego zerwania i to, czy podana stawka jest promocyjna.
Oprocentowanie mówi o cenie lub zysku związanym z kapitałem, ale dopiero pełne warunki umowy pokazują rzeczywisty wynik finansowy.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
