Obligacje – co to jest i jak działają?

Obligacja to dłużny papier wartościowy, który potwierdza pożyczenie pieniędzy emitentowi, na przykład państwu, samorządowi albo przedsiębiorstwu. Inwestor, czyli obligatariusz, udostępnia kapitał, a emitent zobowiązuje się zwrócić go w określonym terminie, zwykle wraz z odsetkami.

Co to jest obligacja?

Obligacja jest formą pożyczki udzielonej emitentowi przez inwestora. Emitent pełni rolę dłużnika, natomiast osoba lub instytucja kupująca papier staje się wierzycielem. W ten sposób państwo, firma albo jednostka samorządu terytorialnego pozyskuje środki na finansowanie swoich potrzeb.

Zakup obligacji nie daje prawa własności do emitenta. To podstawowa różnica między obligacjami a akcjami. Akcjonariusz może uczestniczyć w zyskach spółki poprzez dywidendę i posiada udział w jej kapitale. Obligatariusz nie staje się współwłaścicielem firmy. Ma natomiast prawo do świadczeń określonych w warunkach emisji, przede wszystkim do zwrotu kapitału i wypłaty odsetek.

Jak działają obligacje?

Mechanizm jest podobny do pożyczki. Inwestor nabywa obligację, a uzyskane pieniądze trafiają do emitenta. W czasie trwania zobowiązania emitent może wypłacać odsetki, czyli kupony. Po upływie okresu wskazanego w warunkach emisji następuje wykup, czyli zwrot kapitału.

Dochód z obligacji może pochodzić z regularnych odsetek, ale nie zawsze musi być wypłacany w takiej formie. W przypadku obligacji zerokuponowych inwestor kupuje papier z dyskontem, czyli poniżej wartości nominalnej, a przy wykupie otrzymuje wartość nominalną. Zysk stanowi wtedy różnica między ceną zakupu a kwotą wypłaconą przez emitenta.

Najważniejsze pojęcia związane z działaniem obligacji są następujące:

• Wartość nominalna – kwota, którą emitent powinien zwrócić przy wykupie obligacji. W przypadku konkretnej emisji może wynosić na przykład 100 zł, ale jej wysokość zależy od warunków emisji.
• Kupon – odsetki wypłacane obligatariuszowi. Ich wysokość wynika z oprocentowania i wartości nominalnej, a wypłata może następować w ustalonych odstępach czasu albo dopiero przy wykupie.
• Termin wykupu lub zapadalności – dzień, w którym emitent zwraca wartość nominalną obligacji. Do tego czasu inwestor może otrzymywać kupony, jeśli przewiduje je dana emisja.
• Cena nabycia – kwota zapłacona za obligację. Może być równa wartości nominalnej, ale na rynku wtórnym także wyższa lub niższa od niej.

Wartość nominalna i cena nabycia nie oznaczają tego samego. Nominał jest kwotą związaną z wykupem, natomiast cena nabycia pokazuje, ile inwestor zapłacił za papier. Na rynku wtórnym cena może się zmieniać między innymi pod wpływem poziomu stóp procentowych, czasu pozostałego do wykupu i oceny wiarygodności emitenta.

Obligacje mogą być kupowane przy emisji, czyli na rynku pierwotnym, albo od innego inwestora na rynku wtórnym. W tym drugim przypadku cena i rentowność zależą od bieżących warunków rynkowych. W Polsce obrót wybranymi obligacjami odbywa się między innymi na platformie Catalyst prowadzonej przez Giełdę Papierów Wartościowych.

Jakie są rodzaje obligacji?

Najczęściej obligacje dzieli się według rodzaju emitenta. Każda grupa służy do pozyskania kapitału, ale różni się celem emisji i poziomem ryzyka niewypłacalności.

Obligacje skarbowe emituje Skarb Państwa, reprezentowany przy emisji przez Ministra Finansów. Są często postrzegane jako instrumenty o niższym ryzyku niż papiery przedsiębiorstw, choć nie oznacza to całkowitego braku ryzyka.

Obligacje korporacyjne emitują firmy. Wyższe oprocentowanie takich papierów może wiązać się z większym ryzykiem niewypłacalności. Przed zakupem trzeba sprawdzić kondycję emitenta, warunki emisji, termin wykupu oraz ewentualne zabezpieczenia.

Obligacje komunalne emitują samorządy, na przykład gminy, miasta albo powiaty. Pozyskane środki mogą finansować lokalne przedsięwzięcia. Ich bezpieczeństwo również zależy od zdolności emitenta do regulowania zobowiązań.

Dlaczego obligacje znajdują się w portfelach inwestorów?

Podstawową funkcją obligacji jest zapewnienie emitentowi finansowania, a inwestorowi prawa do określonych przepływów pieniężnych. Dzięki temu mogą uzupełniać portfel złożony z bardziej zmiennych aktywów, takich jak akcje.

Obligacje o jasno określonych zasadach wypłaty kuponów i wykupu dają większą przewidywalność niż inwestycje, których wartość silnie zmienia się każdego dnia. Nie oznacza to jednak gwarantowanego zysku. Cena obligacji na rynku wtórnym może spadać, a emitent może mieć problemy ze spłatą długu.

Przy ocenie obligacji znaczenie mają przede wszystkim:

• wiarygodność finansowa emitenta i jego zdolność do spłaty zobowiązań,
• termin wykupu oraz czas, przez który kapitał pozostaje zaangażowany,
• wysokość i sposób naliczania oprocentowania,
• cena nabycia w relacji do wartości nominalnej oraz warunków rynkowych.

W praktyce wyższy potencjalny dochód często wiąże się z większym ryzykiem. Dlatego obligacje korporacyjne nie są po prostu „lepszą” wersją skarbowych, a niższe oprocentowanie papierów skarbowych może odzwierciedlać niższe ryzyko kredytowe emitenta.

O czym pamiętać przy obligacjach?

Obligacja jest zobowiązaniem emitenta, a nie udziałem w jego własności. Inwestor powinien rozumieć warunki emisji, sprawdzić wiarygodność dłużnika i rozróżniać wartość nominalną od ceny nabycia. Obligacje bywają mniej zmienne niż akcje, ale nie są wolne od ryzyka, w szczególności ryzyka niewypłacalności emitenta.

Najprościej ujmując, kupno obligacji oznacza pożyczenie pieniędzy państwu, samorządowi lub firmie w zamian za możliwość otrzymania odsetek i zwrotu kapitału w ustalonym terminie.

Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej ani finansowej. Decyzję o inwestowaniu należy podejmować po zapoznaniu się z warunkami konkretnej emisji i związanym z nią ryzykiem.