Kto płaci podatek od darowizny: darczyńca czy obdarowany?
Podatek od darowizny płaci wyłącznie obdarowany, czyli osoba, która otrzymała pieniądze, rzecz albo prawo majątkowe. Darczyńca nie płaci podatku z tytułu samego przekazania darowizny i co do zasady nie musi zgłaszać jej do urzędu skarbowego.
Dlaczego podatek płaci obdarowany?
Darowizna zwiększa majątek osoby, która ją otrzymuje. To właśnie to przysporzenie majątkowe jest objęte podatkiem od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy powstaje po stronie obdarowanego, najczęściej w chwili otrzymania darowizny. Gdy umowa dotycząca nieruchomości jest zawierana u notariusza, podatek – jeśli jest należny – pobiera notariusz.
Podatek od darowizny jest odrębny od podatku dochodowego PIT. Otrzymanej darowizny nie wpisuje się do rocznego zeznania PIT. Obdarowany rozlicza ją na zasadach określonych w ustawie o podatku od spadków i darowizn z 28 lipca 1983 r.
Kiedy obdarowany nie płaci podatku?
Sam fakt otrzymania darowizny nie zawsze oznacza konieczność zapłaty. Znaczenie ma przede wszystkim stopień pokrewieństwa, wartość darowizny oraz łączna wartość świadczeń od tego samego darczyńcy otrzymanych w roku ostatniego nabycia i w ciągu pięciu poprzednich lat.
Najbliżsi krewni mogą skorzystać z pełnego zwolnienia w ramach tak zwanej grupy 0. Należą do niej:
- małżonek
- dzieci, wnuki i dalsi zstępni
- rodzice, dziadkowie i dalsi wstępni
- rodzeństwo
- pasierb
- ojczym i macocha
Zwolnienie dla grupy 0 nie działa automatycznie przy każdej większej darowiźnie. Obdarowany powinien zgłosić nabycie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniędzy trzeba również zachować dowód przekazania środków na rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.
Teściowie, zięć i synowa należą do I grupy podatkowej, ale nie do grupy 0. Nie mogą więc skorzystać z pełnego, bezlimitowego zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny.
Podstawowe kwoty wolne dla pozostałych grup przedstawiają się następująco:
| Grupa podatkowa | Kwota wolna | Przykładowi członkowie |
|---|---|---|
| I grupa | 36 120 zł | teściowie, zięć, synowa, a także osoby z grupy 0, jeśli nie spełnią warunków pełnego zwolnienia |
| II grupa | 27 090 zł | ciotka, wujek, bratanek, siostrzenica, szwagier |
| III grupa | 5 733 zł | znajomi, partner bez ślubu i pozostałe osoby |
Jeżeli suma darowizn przekroczy właściwą kwotę wolną, podatek oblicza się od nadwyżki. Stawki są progresywne i wynoszą od 3% do 7% w I grupie, od 7% do 12% w II grupie oraz od 12% do 20% w III grupie.
Jakie formularze składa obdarowany?
To, który dokument należy złożyć, zależy od sytuacji obdarowanego:
- Ustal wartość rynkową otrzymanej darowizny oraz sprawdź, ile otrzymałeś od tego samego darczyńcy w roku nabycia i w pięciu poprzednich latach.
- Sprawdź swoją grupę podatkową i ustal, czy możesz skorzystać z pełnego zwolnienia dla grupy 0.
- Wypełnij formularz SD-Z2, jeśli należysz do grupy 0 i chcesz zachować prawo do zwolnienia. Zgłoszenie składa się w terminie 6 miesięcy.
- Wypełnij zeznanie SD-3, jeśli darowizna przekracza kwotę wolną i nie korzysta z pełnego zwolnienia. Termin na złożenie SD-3 wynosi co do zasady miesiąc od powstania obowiązku podatkowego.
- Zachowaj potwierdzenie złożenia formularza oraz dokument przekazania darowizny, szczególnie przy darowiźnie pieniężnej.
Przy darowiźnie nieruchomości umowa musi mieć formę aktu notarialnego. W takim przypadku notariusz zajmuje się pobraniem i przekazaniem należnego podatku, a obdarowany zwykle nie składa samodzielnie SD-3. W przypadku pieniędzy lub rzeczy ruchomych, takich jak samochód, formalności najczęściej wykonuje sam obdarowany.
Nie każde przekroczenie terminu oznacza automatycznie podatek w wysokości 20%. Utrata zwolnienia dla grupy 0 może oznaczać rozliczenie według zasad I grupy. Stawka 20% ma charakter sankcyjny i może zostać zastosowana wtedy, gdy obdarowany nie zgłosił darowizny, a następnie powołuje się na nią dopiero w toku kontroli lub postępowania podatkowego.
Najważniejsza zasada jest prosta: podatnikiem jest obdarowany, nie darczyńca. Obdarowany może jednak zapłacić 0 zł, jeśli darowizna mieści się w kwocie wolnej albo spełni warunki zwolnienia dla grupy 0 i złoży SD-Z2 w terminie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przy wysokich kwotach lub nietypowej sytuacji rodzinnej warto skonsultować rozliczenie z doradcą podatkowym albo właściwym urzędem skarbowym.
